|
HERVARAR SAGA OK HEIÐREKS KONUNGS, besørget af
N. M. Petersen.
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Hèr hefr upp sögu Heiðreks konungs ins vitra. norðr í Finnmörk, en Ýmisland fyri sunnan ok millim Hálogalands; þar byggðu þá risar víða, en sumir váru hálf- risar; var þá mikit sambland þjóðanna , þvíat risar fengu kvenna af Ýmislandi.
maðr mikill; bœr hans hèt á Grund, en hèraðit á Glasis- völlum2 ; hann var vitr ok ríkr; hann ok menn hans lifðu marga mannsaldra, ok því trúa heiðnir menn, at í hans ríki sè Údáinsakr, en hverr er þar kemr hverfr af sótt ok elli, ok má eigi deyja. Eptir dauða Guðmundar blótuðu menn hann, ok kölluðu hann goð sitt. Hans sun hèt Höfundr; hann var bæði forspár ok spakr at viti, ok var dómandi allra mála yfir þeim ríkjum, er þar váru í nánd; hann dœmdi aldri rangan dóm, ok engi þorði, nè þurfti, at rjúfa hans dóma.
nam af Ýmislandi Ámu Ýmisdóttur3 ok fèkk síðan. Þeirra sun var Hergrímr hálftröll; hann var stundum með berg- risum, en stunðum með mönnum; hann hafði afl sem jötnar; hann var allfjölkunnugr ok berserkr mikill; hann nam af
1) Álfheimar. — 2) e. h. Glæsisvellir. — 3)
Rettet for: Ámu dóttur Ýmisdóttur.
3
Jötunheimum Ögn Álfasprengi, ok fèkk síðan.
Grímr1 hèt
sun þeirra. Hana hafði fest Starkaðr Áludrengr, [hann var kominn af þussum; Stórvirkr2 hèt faðir hans.] Hann hafði áttá henðr. Hann var farinn norðr um Álufossa3, ok var hón þá brott tekin; en er hann kom heim, þá drap hann Hergrím á hólmgöngu. [Þeir börðusk við inn efsta foss at Eyði.] Ögn lagði sik sverði í gegnum, ok vildi ekki giptask Starkaði
hèt dóttir hans. Álfheimar hètu þá á milli Gautelfar ok Raumelfar. Eitt haust var gört dísablót mikit hjá Álfi konungi, ok gekk Álfhildr at blótinu; hón var hverri konu fegri, ok allt fólk í Alfheimum var fríðara at sjá, enn annat fólk því samtíða; en um nóttina, er hón rauð hörginn, nam Starkaðr Áludrengr Álfhildi á burt, ok hafði hana heim með sèr. Álfr konungr hèt þá á Þór, at leita eptír Álfhildi, en síðan drap Þórr Starkað]4. Fór þá Álfhildr til frænda sinna, ok var Grímr með henni, þar til er hann fór í hernað, ok varð inn mesti hermaðr. Hann fèkk Bauggerðar, dóttur [Álfhildar ok] Starkaðs Áludrengs. Hann fèkk sèr bústað í ey þeirri á Hálogalandi, er Bólm heitir; bann var kallaðr Eygrímr Bólmr. Sun þeirra Bauggerðar hét Arngrímr ber- serkr, er síðan bjó í Bólm, ok var inn
ágætasti maðr.
sun Oðins. [Hánum fèkk Óðinn þat ríki, sem nú er kallat Garðaríki. Sigrlami átti Heiði, dóttur Gylfa konungs; þau attu sun saman, sá hèt Svafrlami. Sigríami fèll í orrustu, er hann barðisk við Þjassa jötun. Nú sem Svafrlami frètti 1) Gunnarr. — 2) Störkviðr.
3) Ulæseligt i membranen: afskriften har Álupolla, der vistnok skal vœre
Álufossa (Ölfossa), som findes foran i
papirshåndskrifterne.
4) Membr. har kun: Eptir þat
nam Starkaðr Álfhildi. dóttur Álfs konungs úr Álf-heimum, en
Þórr drap Starkað. 4
fall föður síns, tók bann undir sik ríki
þat allt til forráda,
sem faðír hans hafði átt; hann varð ríkr maðr.]1
einn sinna manna,— hann sá einn stein mikinn við sólarsetr, ok þar hjá dverga tvá. Konungr vígði þá utan steins með málasaxi2; þeir beiddu fjörlausnar. Konungr mælti: „hvat heiti þèr?” Annarr nefndisk Dvalinn3, en annarr Dulinn4. Konungr mælti: „af því at þit erut allra dverga hagastir, þá skulu þit göra mèr sverð, sem bezt kunni þit; hjöltin ok meðalkaflinn skal vera af gulli; þat skal svá bíta járn, sem klæði, ok aldri ryðr á festask; því skal fylgja sigr í orrustum ok einvígjum, hverjum er berr.” Þessu játa þeir. Konungr ríðr heim. En er stefnudagr kemr, rídr konungr til steinsins; eru þá dvergarnir úti, ok fengu konungi sverðit, ok var it fríðasta. En er Dvalinn stóð í steinsdurum, þá mælti hann: „sverð þitt, Svafrlami! verðr manns bani hvert sinn er brugðit er, ok með því skulu unnin vera þrjú níðings- verk hin mestu; þat skal ok verða þinn bani.” Þá hjó konungr sverðinu til dverganna, hlupu þeir i steininn; höggit kom ok í steininn, ok fal báða eggteina, því at dyrrnar lukusk aptr á steininum. Konungr kallaði sverðit Tyrfing, ok bar hann þat jafnan síðan í orrusturum ok einvígjum, ok hafði jafnan sigr. [Hann felldi Þjassa jötun í einvígi, föðurbana sinn, en tók dóttur hans, þá er Fríðr hèt, ok átti hana síðan.] Konungr átti dóttur, er hèt Eyfura5; hón var kvenna vænst ok vitrust.
hann herjaði í ríki Sigrlama konungs, ok átti orrustu við hann, ok áttusk þeir vápnaskipti við, ok hjó konungr til
1) Membr. kortere: hans sun hèt Svafrlami,
hann tók riki eptir föður sinn: hann var inn mesti hermaðr.
2) málajárni, — 3) Dúrinn(Dýrinn)
4) Dvalinn. — 5) Eyvöra.
5
hans. Arngrímr kom fyri sik skildinum,(hann hafði aftaks-
skjöld mikinn, settan stórum járnslám), ok tók af skjaldar- sporðinn, ok nam sverðit í jörðu staðar. Þá hjó Arngrímr af konungi höndina, ok fèll þá niðr Tyrfingr. Arngrímr þreif sverðit Tyrfing, ok hjó með konunginn fyrst, ok siðan marga aðra. Tók hann þar herfang mikit, ok flutti brott með sèr Eyfuru konungsdóttur, ok flutti hann hana heim til bús síns í Bólm1. Hann áttí með henni tólf sonu: Angantýrr var elztr, þá Hervarðr, þá Hjörvarðr, Sæmingr ok Hrani, Brarmi, Barri, Reifnir, Tindr ok Búi, ok tveir Haddingjar2, ok unnu þeir báðir eins verk, því at þeir váru tvíburar ok yngstir; en Angántýrr vann tveggja verk, hann var ok höfði hærri enn aðrir menn. Allir váru þeir berserkir ok umfram aðra menn at afli ok áræði. En þó at þeir fœri í hernað, þá váru þeir aldri fleiri á skipi enn þeir tólf brœðr. Þeir fóru víða um lönd at herja, ok váru mjök sigr - sælir, ok urðu inir frægstu. Faðir þeirra hafði tekit í hernaði þau ágætustu vápn, þar er hann hafði barizk. Angantýrr hafði Tyrfing, en Sæmingr Mistiltein [þann sótti Þráinn síðan í haug hans] , Hervarðr Hrotta3, ok allir höfðu þeir ágæt hólmgöngusverð. En þat var siðvenja þeirra, þá er þeir váru með sínum mönnum eirium, at þá er þeir fundu at berserksgangr kom at þeim, fóru þeir á land upp, ok brutusk við skóga eða stóra steina; því at þeim hafði þat at váða orðit, at þeir höfðu drepit menn sína ok hroðit skip sín, þá er berserksgangr fór at þeim; stórar sagur 4) fóru af þeim ok tnikil frægð.
úr slíðrum dreginn, þá lýsti af sem af sólargeisla, þó at
1) Arngrimr fór með konu sinni Eyfuru norðr
til ættleifðar sinnar, ok nam staðar i
ey þeirri er Hólmr hèt.
2) Haðingjar. — 3) Rettet for brota. — 4)
sögur.
6
myrkt væri, ok hann skyldi slíðra með vörmu
mannsblóði;
ekki lifði þat ok til annars dags, er blœddi af hánum; hann er mjök frægr í öllum fornsögum1.
at bragarfulli, sem siðvenja var til, at harm skyldi eiga dóttur Yngva konungs at Uppsölum3, Ingibjörgu, þá mey er fegrst var ok vitrust á danska tungu, eða falla at öðrum kosti, ok eiga enga konu aðra. Eigi er sagt af fleirum heitstreng- ingum þeirra.
gengu inn í höllina , ok segir Hjörvarðr4 hánum heit- strenging sína, ok þat með, at hann vill fá dóttur hans; allir hlýddu er inni váru. Angantýrr5 bað konung segja skjótt hvert þeirra erindi skyldi vera. Í því bili stè fram yfir borðit Hjálmarr inn hugumstóri, ok mælti til konungs: „minn- isk, herra, hversu mikla sœmd ek hefir þèr unnit, síðan ek kom í yðart ríki, ok í mörgum lífsháska fyrir yðr verit; ok fyri mína þjónustu bið ek, at þér giptit mèr dóttur yðra ; þykkisk ek ok makligri mína bœn at þiggja enn berserkir þessir, er hverjum manni göra illt." Konungr hugsar fyri sèr, ok þykkir þetta mikill vandi, hversu þessu skal svara, svá at minnst vandræði mætti af standa, ok svarar um síðir: „þat vil ek, at Ingibjörg kjósi sèr sjálf mann, hvern hón vill hafa.” Hón segir : „ef þèr vilìt mik manni gipta , þá vil ek þann eiga, er mèr er áðr kunnigr at góðum hlutum, en eigi þann, er ek hefir ekki af annat enn sögur einar, ok allar illar." Angantýrr5 mælti: „ekki vil ek hnippask orðum vid þik, því at ek sè, at þú elskar Hjálmar; en þú, Hjálm-
1) Dette stykke står senere i
membr.
2) Indsat efter den anden membran for
Angantýr.
3) Ingjalds Sviakonungs.
4) Navnet er indsat efter den anden
membran.
5) Hjörvarðr.
7
arr, kom sudr á Sámsey til hólmgöngu vid mik,
ella ver
hvers manns níðingr, ef þú kemr eigi at miðju sumri at ári." Hjálmarr kvað sik ekki dvelja at berjask. Fóru Arn- gríms synir heim til föður síns, ok sögðu hánum svá gört; hann kvazk ekki fyrr hafá óttask um þá enn nú; „því at hvergi veit ek Hjálmars maka vera at hreysti ok harðfengi, fylgir hánum ok einnig sá kappi, er hánum gengr næst til afls ok áræðis.” Lètta þeir nú svá
sínu tali.
þeir heiman, ok fóru fyrst til Bjartmars jarls (jarl sá rèð fyrir Aldeigjuborg), ok tóku þeir þar veizlu. Ok um kveldit beiddisk Angantýrr, at jarl gipti hánum dóttur sína1; ok þetta sem annat var gört eptir þeirra vilja, at brúðlaup var gört; ok síðan bjuggusk Arngríms synir brott. Ok þá nótt áðr þeir. fara dreymdi Angantýr draum, ok sagði jarli: „ek þóttisk vera staddr í Sámsey ok brœðr mínir; þar fundu vèr marga fugla, ok drápum alla, er vèr sám; ok síðan þótti mèr, sem þeir snèri annan veg á eyna, ok flugu móti oss ernir tveir, ok gekk ek mótí öðrum, ok áttumsk vèr hart viðrskiþti saman; ok um síðir settumsk vèr niðr, ok várum til enkis fœrir; en annarr arinn átti við ellifu brœðr mína, ok vann alla þá.” Jarl segir, at þann draum þurfti ekki at ráða, „þar var þèr sýnt fall ríkra manna, ok ætla ek stappi nær yðr brœðrum” Þeir kváðusk því ei kvíða mundu. Jarlinn mælti: „allir fara, þá er feigðin kallar;” ok lyktask síðan tal með þeim.
ok leiðir faðir þeirra þá til skips, ok gaf þá sverðit Tyrfing Angantýr: „hygg ek,” sagði hann, „nú muni þörf vera góðra vápna, því þèr berìsk við þá fræknustu fullhuga;” hann biðr þá nú vel fara; eptir þaí skiljask
þeir.
1) Tillœg: er Svafa hèt: men i Hervörs sang i 7de kap. er hendes Navn
Tófa.
8
vau skip liggja í höfn þeirri, er Unavágr1 heitir; þau skip hètu askar, ok hundrað manns á hverju hinna vöskustu drengja. Þeir þóttusk vita, at Hjálmarr mundi þessi skip eiga ok Oddr hinn víðförli, er kallaðr var Örvaroddr. Ok þá brugðu Arngríms synir sverðum, ok bitu í skjaldarrendr, ok kom á þá berserksgangr; þeir gengu þá sex út á hvern askinn; en þar váru svá góðir drengir innan borða, at allir tóku sín vápn, ok engi flýði ór sínu rúmi, ok engi mælti æðruorð. En berserkirnir gengu með öðru borði fram, en öðru aptr, ok drápu þá alla; síðan gengu þeir á land upp grenjandi. Þá mælti Hjörvarðr: „elliglöp stríða nú á Arn- grím föður várn, er hann sagði oss, at þeir Hjálmarr ok Oddr væri hinir hraustustu kappar, en nú sá ek öngvan duga öðrum framar.” Angantýrr svarar: „sökumsk ei um þat þó vèr fyndim ei vára maka, má ok vera2, at þeir Oddr ok Hjálmarr sè enn eigi dauðir”. Hjálmarr ok Oddr höfðu gengit upp á eyna at vita, ef berserkirnir væri komnir; ok er þeír gengu ór skóginum til skipa sinna, þá gengu ber- serkir út af skipum þeirra með blóðgum vápnum ok brugðnum sverðum; ok var þá genginn af þeim berserksgangrinn, en þá verða þeir máttminni enn þess á milli sem eptir nökkurs kyns sóttir. Þá kvað Oddr:
Þá var mèr ótti
1) eller Munarvagr. Efter andre to
forskellige havne. — 2) rettet for skè.
9
menn okkrir allir, ok sýnisk mèr nú líkast, at vèr munum allir Óðin gista í kveld í Valhöllu;” ok þat eitt segja menn at Hjálmarr hafi mælt æðruorð. Oddr segir: „en ek nenni eigi at gista Óðin í kveld, ok skulu þessir allir dauðir, ber- serkirnir, áðr kveld sè, en vit tveir lifa. Þetta viðrmæli þeirra sanna þessar vísur, er Hjálmarr kvad:
Fara halir hraustir Því mun ek orði sverðum, váru alblóðgir, ok einn var höfði hærri enn aðrir. Þeir Hjálmarr sjá, at Angantýrr hefir Tyrfing í hendinni, því at lýsti af hánum sem sólargeisla. Hjálmarr mælti: „hvárt viltu heldr eiga við Angantýr einn eðr við brœðr hans ellifu?” Oddr svarar: „ek vil berjask við Angantýr, hann mun gefa stór högg með Tyrfingi, en ek trúi betr skyrtu minni, enn brynju þinni, til hlífðar.” Hjálmarr 10
mælti: „hvar komu vit þar til orrustu, at þú gengir fram
fyrir mik; því viltu berjask við Angantýr, at þèr þykkir þat meira þrekvirki: nú em ek höfuðsmaðr þessarrar hólm- göngu; hèt ek öðru konungsdóttur heima í Svíþjóðu, enn láta þik eðr annan ganga í þetta einvígi fyri mik, ok skal ek berjask við Angantýr." Ok brá hann þá syerðinu, ok gekk fram í móti Angantýr; ok vísaði hvárr öðrum til Valhallar. Snúask þeir í móti Hjálmarr ok Angantvrr ok láta skamt stórra höggva á milli.
Einn skal við einn vápnaskipti. en silkiskyrta Odds var svá traust, at ekki vápu festi á, en hann hafði sverð svá gott, at svá beit brynju sem klæði; ok fá högg hafði hann veitt Hjörvarði, áðr hann fèll dauðr. Þá gekk til Hervarðr, ok fór sömu leið; þá Hrani, þá hverr at öðrum; en Oddr veitti þeim svá harða atsókn, at alla felldi hann þá ellifu brœðr. En frá leik þeirra Hjálmars er þat at segja, at hann fèkk sextán sár, en Angantýrr fèll dauðr.
1) ell. Einn skal við einn orrustu heyja.
— 2) ell. ok á hlíð brynja.
3) rettet for ok.
11
1) sat for seka se ek. — 2) ell. en ek
unda þó aldri á láði. — 3) menn mjök.
4) ell. Drekkr með jöfri jarla mengi öl
glaðliga at Uppsölum. — 5) munngát
flrða. — 6) hlaðs beðgungi ell. hlaðbeðs gungi, membr. — 7) ell. af Hamarheiði.
12
sá mun á blóði dóttir má eigi lifa eptir hann, ok ræðr sèr sjálf bana. Ang- antýrr ok brœðr hans váru lagðir í haug á Sámsey með öllum váþnum sínum.
fœddi meybarn, ok þótti flestum ráð, at út væri borit, ok sögðu, at eigi mundi konuskap hafa, ef föðurfrændum yrði líkt. Jarl lèt ausa vatni ok upp fœða, ok kallaði Hervöru, ok sagði, at eigi var þá aldauða ætt Arngríms suna, ef hón lifði, En er hón vóx upp, þá var hón fögr; hón tamdi sik meirr við skot ok skjöld ok sverð enn við sauma ok borða; hón var mikil ok sterk, ok þegar hón mátti nökkut, görði hón ok optar1 illt enn gott; ok er henni var þat meinat, þá hljóp hón út á skóga, ok drap menn til fjár sèr. En er jarl varð þess varr, þá let hann taka hana, ok fœra heim, ok var hón þá heima um síund.
þrælar nökkurir váru, ok görði hón þeim illt sem öðrum. Þá mælti einn þrællinn: „þú, Hervör, vilt illt eitt göra, ok ills er at þèr ván, ok því bannar jarl öllum mönnum at segja þèr þitt faðerni, at hánum þykkir skömm ein, at þú vitir þat; því at inn versti þræll lagðisk með dóttur hans, ok ertu þeirra barn. Hervör varð við þessi orð afar- reið, gengt þegar fyri jarl, ok kvað:
1)hvárki, — 2) Navnet er
usikkert. —3) fengin.
13
búnaði ok vápnum, ok fór til víkinga, ok var með þeim um stund, ok nefndisk Hervarðr 11; ok litlu síðarr dó höfðingi víkinga, ok tók þá Hervarðr forræði
liðsins.
1) indsat for hug ðumsk ek. — 2) lýti. — 3)
Angantýr. — 4) halr.
5) indsat for förumsk eller förunst. —
6) omsat for ólpu ok skyrtu.
7) sannprúð. — 8) satt eitt mun mèr i svefn
(ell. sinnu) bera. — 9) yndis.
10) Isteden for alt det
foregående har membranen: Hón kemr at jarli einn
dag,
ok mælti: „brott vil ek hèðan, þvi at ekki fæ ek hèr
yndi."
11) Hjörvarðr
14
á land, ok vildi engi hans manna fylgja hánum; þvì at þeir sögðu þar engum manni duga um nætr úti at vera. Hervarðr kvað vera mikla fèván í hauguhum, ok fór á land, ok gekk upp á eyna nær sólarglaðan 1. þeir lágu ì Munarvági, þar hitti hón bjarðarsvein einn, ok spurði hann tíðinda; hann segir: „er þèr úkunnigt hèr í eyjunni, ok gakk heim með mèr, því at hèr dugir engum manni úti at vera eptir sólar- setr, ok vil ek skjótt heim." Hervarðr svarar: „seg mèr hvar Hjörvarðs haugar heita." Sveinninn svarar: „vanfarinn ertu, er þú vilt þat forvitnask um nætr, er fárr Þórir á miðjum dögum, ok brennandi eldr leikr þar yfir, þegar sól gengr undir.” Hervarðr kveðsk at vísu skyldu vitja haug- anna. Fèhirðir mælti: „ek sè, at þú ert drengiligr maðr, þó at þú sèr úvitr; þá vil ek gefa þèr men mitt, ok fylg mèr heim!” Hervarðr segir: „þó at þú gefir mèr allt þat, er þú átt, fær þú mik eigi dvalit.” En er sólin settisk, görðusk dunur miklar út á eyna, ok hlupu upp hauga eld- arnir; þá hræddisk fèhirðir, ok tók til fóta, ok hljóp í skóginn, sem mest mátti hann, ok sá aldri aptr. Þetta er kveðit eptir viðrœðu þeirra:
1) í þann tima er sól settisk.
2) hverr er ýta. — 3) sýslíga.
15
gengr til hauganna, ok hræðisk ekki; ok óð hón eldana sem reyk5? þar til er hón kom at haugi berserkjanna. Þá kvað hón:
1) allt er viti á náit fírum
ell. allt er úti á náttförum.
2) þrösun. — 3) omsat for: rekka liðna.
4) Nogen omsætning af disse strofer var nødvendig,
og finder sin hjemmel såvel i den næstforegående fortælling som tildels i
håndskrifterne.
5) sem myrkva þoku,
16
1) rettet for einga.— 2) Svöfu, Sváfu. —
3) röndum skrýddir ok roðnum geiri. —
4) rettet for: megir at meinsamir moldar auka.— 5)
görir.— 6) úr munar heimi.— 7) hauga. —
8) faðir ok ei niðr, ell. faðir niðr. — 9) Segir
þú ei satt.
17
1) trauðr ertu arf
at veita einga barni. — 2) helgrund.
3) allt er i eldi eygrims sjá. — 4) Brennit eigi svá. — 5) indsat
for fælnmz.
6) magni. — 7) fölvir. — 8) nema selir mer.
18
1) hvarflar. — 2) málum.
3) her findes den rette form: þotomc ek.
4) réðak.
5) fyri mold ofan.
6) Hygg ek eigi eld brenna þann er framliðnum firðum leíkr um
sjónir.
7) for at augum: aligunn.
19
váru brottu, höfðu víkingar hræðzk dunur ok elda í eynni; fær hón sèr far þaðan, ok er ekki um hennar ferð getit, 1)bragningr. — 2) gættet for
fláráð. — 3) hvi. — 4) manna — 5) huga.
6) rœki ek. — 7) mataðr. 20
fyrr enn hón kemr á Glasisvöllu til Guðmunðar, ok var hón
þar um vetrinn, ok nefndisk enn Hervarðr.
var þá svá gamall, at þat er sögn manna, at hann skorti ei um hundrat vetr, ok var þó fullhraustr. Höfundr sun hans var þá fullroskinn, ok var hann þá at öllum stórmálum kallaðr.
mjök svá farit; hánum gekk miðr, ok var búit við máti; þá spurði hann, ef nökkurr kynni hánum ráð tii at leggja. Þá gekk til Hervarðr, ok lagði litla stund til, áðr Guðmundar var vænna. Hervarðr hafði lagt Tyrfing í sæti sitt, meðan hann gekk at taflinu. Þá tók maðr upp Tyrfing, ok brá; þat sá Hervarðr, ok þreif af hánum sverðit, ok drap hann, ok gekk út síðan; menn vildu hlaupa eptir hánum. Þá mælti Guðmundr: „verit kvirrir1! ekki man svá mikil hefnd í manninum, sem þèr ætlit, því at þèr vitit ekki, hverr hann er, man þessi kvennmaðr ýðr dýrkeyptr, áðr þèr fáit hans líf.” sigrsæl; ok er henni leiddisk þat, fór hón heim til jarls, móðurföður síns; fór hón þá fram sem aðrar meyjar, at hón vandisk við borða ok handyrðir. Tók hón þá at görask vinsæl ok veitul af peningum, fór ok mikit orð af fríðleik hennar. Þetta spyrr Höfundr, sun Guðmundar, ok ferr hann, ok biðr Hervarar, ok fær, ok flytr heim. Höfundr var manna vitrastr, ok svá rèttdœmr, at hann hallaði aldri rèttum dómi, hvárt sem í hlut áttu innlenzkir eðr úllenzkir, ok af hans nafni skyldi sá höfundr heita í hverju ríki, er mál manna dœmdi.
annarr Héiðrekr; báðir váru þeir miklir menn ok sterkir, 1) kyrrir.
21
vitrir ok vænir. Angantýrr var líkr feðr sínum at
skaplyndi,
ok vildi hverjum manni gott; Höfundr unni hánum mikit, ok þar með öll alþýða; ok svá margt gott, sem hann görði, þá görði Heiðrekr enn fleira illt; Hervör unni húnum mikit. Fóstrí Heiðreks hèt Gizurr.
ingjum tilboðit í hans ríki, utan Heiðreki; hánum líkaði þat illa, ok kvað vænt at göra veizluspjöll í höll föður síns; Gizurr afrèð hánum þat, ok kvað annat vænligra, enn fara þangat til stríðs föður sínum; — ok fór allt at einu, ok kveðsk skyldu göra þeim nökkut illt. Ok er hann kom í höllina, stóð Angantýrr upp í móti hánum, ok bað hann sitja hjá ser. Heiðrekr var ekki kátr; hann sal lengi um kveldit, síðan Angantýrr var genginn; hann snerisk þá til þeirra manna, er hjá hánum sátu, ok kom hann svá sinni rœðu við þá, at þeir heituðusk við 1; ok er Angantýrr kom aptr, bað hann þá þegja. Ok öðru sinni , er Angantýrr gekk út, minnti Heiðrekr þá á sitt mál, ok kora þá svá, at hvárr sló annan með hnefa; kom þá enn Angantýrr aptr, ok sætti þá til morgins. Ok it þriðja sinn, er Anganiyrr gekk brott, þá rnælti Heiðrekr til þess, er sleginn var, hví hann þyrði eigi at hefna sín, ok kvað eigi hœfa blauðum manni vín at drekka; ok svá kom hans fortölu, at sá hljóp upp, er sleginn var, ok drap félaga sinn. Heiðrekr hló at þessu ok mælti, at veizlan væri at rausnarligri, er rauðr lögr rynni um dúka. Þá kom Angantýrr inn, ok lèt illa yfir þessu verki. En er Höfundr varð þessa varr, bað hann Heiðrek flýja ór hans ríki, eða fá ella dauða. Gekk þá Heiðrekr út, ok með hánum bróðir hans; þar kom þá móðir hans, ok fèkk hánum Tyrfng. Þá mælti Heiðrekr: „eigi veit ek, nær get svá mikinn mun gört föður míns ok móður, sem
1) at þeir urðu rangsáttir.
22
þau göra mín; faðir minn görir mik útlægjan, en móðir
mín
gaf mèr Tyrfing, er mèr þykkir betra enn mikit ríki; ok skal ek göra þat eitthvert, er hánum má verst þykkja;" ok brá þá sverðinu, ok lýsti af mjök ok sindraði; hann eyskraði þá mjök, ok hèlt við berserksgang. Nú með því, at þéir brœðr váru tveir saman, en Tyrfingr varð manns bani hvern tíma, er hánum var brugðit, þá hjó hann bróður sinn bana- högg; ok vann hann fyrstr níðingsverk með sverðinu; þetta var sagt Höfundi. Heiðrekr var þegar brottu í skógi. Hòf- undr lèt göra erfi eptir sun sinn, ok var Angantýrr hverjum manni harmdauði.
á skógum, ok skaut dýr ok: fugla til matar sèr; en er hann hugleiddi sitt mál, þa þótti hánum, sem eigi væri gott frá- sagnar, ef engi vissi, hvat af hánum yrði; kom enn í hug, at hann mætti enn verða frægr maðr af stórum verkum, sem ættmenn hans inir fyrri. Fór nú beim, ok fann módur sína, ok bað hana biðja föður sinn at ráða hánum heilræði at skilnaði. Hón gekk fyrir Höfuod, ok bað hann ráða syni sínum heilræði. Höfunðr svarar, kveðsk fá mundu kenna hánum en lèt hánum þó verr mundu í hald koma; hann kveðsk ok ekki mundu fyrir hans bœn göra: Þat er it fyrsta, at hann hjálpi eigi þeim manni, er drepit hefir lánardrottin sinn; annat, at hann gefit eigi þeim manni i frið, er drepit hefir fèlaga sinn; þriðja, at kona hans sè eigi heimanförul til frænda sinna; fjórða, at vera eigi síð úti hjá frillu sinni; fimmta, at ríða eigi bezta hesti sínum, ef hann skal skynda; sètta, at fóstra eigi sèr ríkara manns barn; þat it sjaunda, at skyldi jafnan eiga kerski við komanda gest; þat it áttunda, at setja aldri Tyrfing at fótum sèr1 ; „en ekki mun hann 1) þat sjaunda, at hann gangi aldri á grið sin; þat
áttunda, at hann hafi aldri
marga hertekna þræla með sèr. 23
hafa af.” Móðir hans segir hánum þessi heilræði. Heiðrekr
svarar: „með illum huga munu ráðin vera kennd, enda mun ek ekki af hafa." Móðir hans gaf hánum mörk gulls at skilnaði, ok bað hann sèr jafnan láta í hug koma. hversu bitrt hans sverð var, ok hversu mikit ágæti hverjum hefir fylgt þeim, er bar, ok hversu mikit traust þeim er í hans bitru eggjum, er þat berr í orrustu eða einvígjum, ok hversu mikill sigr því fylgði; ok skildusk þau síðan.
þá mœtti hann mönnum; þeir fóru með bundinn mann. Heiðrekr spurði, hvat þessi maðr hefði gört; þeir sögðu hann svikit hafa lánardroítin sinn; hann spurði, „vilì þèr fè fyrir hann?" Þeir játuðu því. Hann leysti hann fyri hálfa mörk gulls. Þessi maðr bauð hánum sína þjónustu; hann segir: „eigi mantu mèr trúr úkunnum manni, er þú sveikt herra þinn þann, er þú áttir mart gott at launa.'' Ok litlu síðarr fann hann menn nökkura ok einn bundinn; hann "spurði, hvat sá hefði gört; þeir sögðu hann rayrðt hafa fèlaga sinn. Hann leysti hann fyrir aðra hálfa mörk gulls. Sjá bauð hánum sína þjónustu, en hann neitaði. Síðan fór hann þar til, er hann kom á Reiðgotaland. Hann fór á fund konungs þess, er þar rèð fyrir, ok Haraldr hèt; hann var þá gamall; konungr tók vel við hánum, ok dvaldísk hann með konungi um hríð.
ungs, ok lagt undir sik; ok af því at hann var gamall, þá lauk hann þeim skatt á hverju ári. Heiðrekr kom sèr í vináttu við konung, ok svá kom um síðir, at hann görðisk formaðr herskapar konungs, ok lagðisk hann í hernað, ok görðisk brátt víðfrægr og sigrsæll. Hann herjar nú á jarla þá, er undir höfðu lagt ríki Haralds konungs; varð með þeim hörð orrusta. Heiðrekr vá með Tyrfingi, ok stóðsk 24
ekki við hánum nú sem fyrr, því at þat" beit
svá stál sem
klæði. Ok um síðir drap hann jarlana báða, en allt þeirra fólk flýði; ok fór hann síðan yfir ríkit, ok lagði undir Harald konung, ok tók þar gisla til, ok fór hann síðan heím. Ok gekk sjálfr Haraldr konungr móti hánum með miklum veg, ok varð hann mjök frægr af þessu. Konungr gipti hánum dóttur sína, er Helga hèt, ok gaf hánum hálft ríki, ok varði Heiðrekr landit fyri báða þá, ok fór svá fram um hríð.
átti Heiðrekr, sá hèt Angántýrr. Síðan kom hallæri mikit á Reiðgotaland, þat heitír nú Jútland, ok horfði til landsauðnar. Síðan var felldr blótspánn1, ok gekk svá frèttin, at eigi mundi fyrri koma ár á Reiðgotaland, enn þeim sveini væri blótal, er œztr væri á landinu. Heiðrekr segir sun Haralds konungs vera œztan, en konungr kallaði sun Heiðreks vera œztan; en ór því máli mátti engi leysa utan Höfundr, því at þar váru allar órlausnir trúar. Heiðrekr fór þá á fund föður síns, ok var hánum þar vel fagnat; beiddi hann nú föður sinn dóms um þetta mál; Hofundr sagði hans sun œztan vera í því landi. Heiðrekr mælti: „hvat dœmir þú þá mèr fyri minn skaða?" Höfundr segir: „þú skalt skilja þèr í móti annan hvern mann í hirð Haralds konungs2; síðan þarf engi at kenna þèr ráð at slíkum her ok þínum skap- lyndi." Síðan fór Heiðrekr heim, ok kvaddi þings, ok sagði dóm föður síns: „at hann dœmdi sun minn til blóts, en mèr til hugganar dœmdi hann mèr annan hvern mann þann er með Haraldi konungi er, ok vil ek, at þèr sverít mèr þetta;" ok svá görðu þeir. Þá báðu bœndr, at hann lèti fram sun sinn, ok bœtti árferð þeirra. Heiðrekr mælti þá, 1) Varu þá görvir hlutir af
visindamönnum ok felldr blótspánn til.
2) þú skalt beiðask,
at hinn fjórði hverr maðr sè á þínn valdi, sá er við
blótit er
staddr, ella muntu ei láta sun þinn til blóts. 25
við sína menn, síðan skilt var liðit, þá beiddisk
hann af
nýju trúnaðareiða af sínum mönum; ok þeir görðu þat, at þeir1 sóru hánum at fylgja hánum utanlands ok innan til þess, er hann vildi. Hann mælti þá: „svá lízk mèr sem goldit muni vera Óðni fyrir einn svein, ef þar kemr fyrir Haraldr konungr ok sun hans ok herr hans allr." Hann bað nú setja upp merki sitt, ok veita Haraldi konungi atgöngu, ok drepa hann ok allt lið hans; varð Heiðrekr konungr banamaðr mága sinna; er þat talit annat níðingsverk unnit með Tyrfingi eptir álögum dvergsins. Kveðsk hann þetta fólk gefa Óðni fyri sun sinn, ok lèt rjóða stalla blóði kon- ungs ok Hálfdánar sunar hans; kona hans fór sèr2 í dísar sal. Var nú Heiðrekr til konungs tekinn yfir allt þat ríki. her, sinn suðr í Húnaland3, ok barðisk við konung þann, er Humli hèt, ok fèkk sigr, ok tók þar dóttur hans, er Sifka4 hèt, ok hafði hana heim með sèr; en at öðru sumri sendi hann hana heim, ok var hón þá með barni. Litlu sídar fœddi hón sveinbarn, ok var sá sveinn kallaðr Hlöðr; ok var allra manna fríðastr sýnum, ok fóstraði hann Humli móðurfaðir hans.
hann hafði mikinn her. Konungr af Saxlandi5 sendi hánum menn, ok görðu þeir frið sín í millim, ok lèt konungr bjóða Heíðreki til veizlu, ok þat þá hann. At þeirri veizlu bað Heiðrekr dóttur konungs, er Óluf hèt, ok fekk hennar með miklu fè ok ríki, ok við þat fór Heiðrekr heim í ríki sitt. Hón beiddisk opt at finna föður sinn; hann lèt þat eptir henni, ok fór með henni Angantýrr, stjúpsun hennar.
1) rettet for þeir at. — 2) hengðí sik
sjálf. — 3) Hundland.
4) Svafa. — 5) sa konungr hèt Áki, er þar rèði fyrir. 26
Saxland í einu leyni1 hann gekk um nótt
á land upp, ok
kom hann í þá skemmu, er drottning hans svaf í; einn maðr gekk með hánum; varðmenn allir sváfu; hann sá fagran mann í sæing hjá konu sinni; hann tók sun sinn Angantý, ok hafði með sèr; hann skar ór lepp2 ór hári þess manns ok fór síðan til skips. Um morguninn lagði hann í konuagslægi, ok gekk þá allt fólk móti hánum, ok var hánum þá búin veizla. Ok er þeir höfðu drukkit um stund, gekk Óluf drottning í höllina, ok fagnaèi vel Heiðreki kon- ungí,ok breiddi báðar hendr um háls hánum; hann tók því fáliga. Litlu síðar lèt hann þing stefna, ok spurði, hvat menn víssi til sunar hans; drottning sagði, at hann varð bráðdauðr; hann bað fylgja sér til leidis hans; drottning sagði, at þat mundi auka harma hans; hann kveðsk ekki þat hirða; var þá til leitat, ok var þar hundr sveipaðr í dúki. Heiðrekr kvað eigi sun sinn vel hafa skipazk; lèt hann nú leiða fram sveininn á þingit, ok segir þá allan atburð um framferð drottningar; lèt konungr þá leiða fram þann mann, er í hvílunni hafði verit, ok var þat þræll einn. Heiðrekr sagði þar skilit við drottningu, ok fór heim síðan í
ríki sitt.
Hann tók enn af Finnlandi at herfangi konu þá, er enn hèt Sifka; hón var allra þeirra kvenna frídust, er menn höfðu sèt. Hrollaugi konungi barnfóstr, er þá var ríkastr konungr; því at Heiðrekr konungr vildi öll ráð föður síns á bak brjóta. Sendimenn koma tij Hólmgarðs, ok segja konungi sín erendi. Konungr átti sun ungan, er Herlaugr hèt. Konungr svaraði: „hver ván man þess, at ek senda hánum sun minn til fóstrs, þar sem hann sveik Harald konung mág sinn ok aðra frændr sína ok vini?" Drottning mælti: „afsvarit þessu ekki svá 1) i leynivag nökkrum. — 2) rettet
for or legg; andre: lokk. 27
skjótt, því at víss er þèr úfriðr, ef þú
þiggr eigi þetta boð;
vænti ek, at þèr fari sem flestum öðrum., at þungr verði hans úfriðr; hefir hann ok sverð þat, er ekki stenzk við, ok sá hefir jafnan sigr, er berr." Tók konungr þat til ráðs, at senda sun sinn til Heiðreks, ok tók Heiðrekr vel við hánum, ok fœddi hann upp, ok unni mikit.
eigi frillu sinni leynda hluti sína.
hann í Austrveg, ok átti fríðland með Hrollaugi konungi. Einn tíma bauð Hrollaugr hánum til veizlu. Heiðrekr rèðsk um við vini sína, hvárt hann skyldi þiggja boð konungs. Flestir löttu, ok báðu hann minnask heilræða födur síns. Hann svarar: „öll hans ráð skal ek rjúfa," ok sendi þau orð konungi, at hann mundi sœkja veizluna. Heiðrekr skipti liði sínu í þrjá staði, einn lèt hann gæta skipa, annarr fór með hánum, þriðja bað hann ganga á land, ok leynask í skógi hjá bœnum, þar sem veizlan skyldi vera, ok halda njósn til, ef hánum yrði liðs þörf. Heiðrekr kom til veizl- unnar. Fóru konungar á skóg, ok margt lið manna með þeim at beita hundum ok haukum; en er þeir höfðu lausum slegit hundunum, fóru sèr hverír á skóginn; þá urðu þeir tveir saman fóstrar, þá mælti Heiðrekr við konungs sun: „hlýð þú boði mínu, fóstri, hèr er bœr skammt í frá, far þú þangat ok fel þik, ok þigg til hring þenna, vertu þá heim búinn er ek læt sœkja þik;" sveinninn kvaðsk úfúss þess- arrar ferðar, en gördi þó svá sem konungr beiddi. Ok annan dag, er konungar váru komnir í sæti, þá spurði Heiðrekr, hvar vera mundi konungs sun, fóstri hans. Leitat var hans, ok fannsk hann eigi. Heiðrekr var mjök úkátr, ok gekk snemma at sofa; en er Sifka kom þar, spurði hón, hví hann var úkátr. Hann svarar: „vant er um þat at tala, 28
því at þar liggr við líf mitt, ef upp kemr" Hón
kveðsk
leyna mundu, „ok gör fyrir ást okkra, ok seg mèr!" Hann segir: „ek reíð í gær á skóg at skemmta mèr, ok sá ek einn villigölt, ok lagða ek hann með spjóti, en þat beit ekki, ok brast sundr skaptit. Ek hljóp þá af hestinum, ok brá ek Tyrfingi; hann beit sem vant var, ok drap ek göltinn, en er ek sá um mik, þá var engi maðr nær mèr utan konungs sun, en sú náttúra fylgði Tyrfing, at hann skal sliðra1 með vörmu mannsblóði, ok drap ek þá sveininn. Nú er þetta minn bani, ef Hrollaugr konungr spyrr, því at vèr höfum hèr lítinn her." En um morguninn, er Sifka kom til drott- ningar, spurði drottning, hví Heiðrekr var úkátr. Hón kveðsk eigi þora at segja. Drottning taldi henni hughvarf, svá at hón sagði drottningu allt þat, er Heiðrekr hafði henni sagt. Hón svarar: „mikil tíðindi!" ok gekk brott rneð harmi miklum, ok sagði konungi: „en þó hefir Heiðrekr eigi gört þetta eptir vilja sínum." Konungr mælti: .,nú gáfusk mèr ráð þín, sem ek hugsaða;" gengr konungr nú út ór höllinni, ok biðr nú sína menn vápnask. Heiðrekr þóttisk vita, hvat Sifka hafði sagt, ok segir mönnum sínum, at þeir herklædd- isk leyniliga: „ok gangit svá úti í riðlum, ok vitit, hvat títt er!" Litlu síðar kom Hrollaugr konungr inn, ok bað Heiðrek ganga með sèr á einmæli; ok er þeir komu í einn grasgarð, þá hlupu þar menn at Heiðreki, ok gripu hann, ok settu fjötr á fœtr, ok bundu hann sterkliga. Tveir menn váru þar, er fastast bundu hann, ok kenndi hann þá, at þat váru þeir menn, er hann hafði leyst undan bana. Kon- ungr bað flytja hann til skógar ok hengja hann. Þeir váru tvau hundrut manna; en er þeir komu í skóginm, þá hlupu eptir þeim menn Heiðreks konungs með vápnum hans ok merki ok lúðri, ok blèsu þegar, er þeir komu eptir þeim. 1) skeiða.
29
Þat heyrðu þeirra kumpánar, er á skóginum leyndusk;
þá
sóttu þeir móti þeim. En er þetta sá landsmenn, þá flýðu þeir allir, er lífit þágu, en flestir váru drepnir. Tóku Gotar þar konung sinn ok leystu. Síðan fór Heiðrekr til skipa ok hafði með sèr konungs sun, því at hann lèt hann vera hjá þeim mönnum, er í skóginum leyndusk.
mennr, en Heiðrekr herjaðí í hans ríki, hvar sem hann fór. Hrollaugr konungr mælti þá til drottningar: „illa hafa mèr þín ráð gefizk; ek hefi spurt, at sun okkarr er með Heið- reki, ok svá sem hann er nú reittr, þá man hánum með illvirki sín lítit þykkja fyrir at drepa hann, þar sem hann drap bróður sinn saklausan." Drottning mælti: „halzti höfu vèr verit auðtrygg; sáttu þegar vinsæld hans, er engi vildi fjötra hann, nema tveir illir menn, en sun okkarr er vel haldinn; hefir þetta verit prettr hans ok tilraun, en þèr vildut illa launa hánum barnfóstr; gör nú menn til hans, ok bjóð hánum sætt, ok slíkt af ríki þínu, sem ykkr semr, ok bjóð hánum dótter þína með ríki, ef vit nám syni okkrum, heldr enn þit skilízk úsáttir. En þó at hann eigi ríki mikit, þá á hann eigi konu jafnfríða." Konungr segir: „eigi hafða ek ætlat bjóða hana nökkurum, en af því at þú ert vitr, þú skalta ráða.".
um sættir, ok var komit á stefnulagi, ok sættusk þeir með því at Heiðrekr fekk Hergerðar, dóttur Hrollaugs konungs, ok fylgði henni heiman Vindland, er næst liggr Reiðgota- landi ok skildusk þeir sáttir. Fór Heiðrekr konungr heim í ríki sitt með konu sinni.
skyldi láta flytja Sifku heim, þat var síð um kveld, ok er konungr kom at á einni, þá sprakk hestr hans, en konungr 30
gekk af fram; þá skyldi hann bera hana yfir ána, ok litlu
síðar kom hón millim herða hánum; hann kastaði henni þá ofan , ok braut í henni fóllegginn; skilr svá við hana, at hana rekr dauða eptir ánni.
görðisk spekingr mikill. Dóttir þeirra Hergerðar hèt Hervör; hón var skjaldmær ok fœddisk upp í Englandi með þeim manni, er Ormr1 hèt; hón var allra meyja vænst, ok mikil ok sterk sera karlar. Hón samdi2 sik með
örvar ok boga.
hann var í úblíðu Heiðreks konungs. Í konungs hirð váru þeir tólf menn, er dœma skyldu öll mál manna þar í landi. Heiðrekr konungr blótaði Frey4; þann gölt, er mestan fèkk, skyldi hann gefa Frey5; kölluðu þeir hann svá helgan, at yfir hans burst skyldi sverja um öll stór mál, ok skyldi þeim gelti blóta at sónarblóti6; jólaaplan skyldi leiða sónar- göltinn í höll fyrir konung; lögðu menn þá hendr yfir burst hans, ok strengja heit. Heiðrekr konungr lagði hönd sína á höfut geltinura., en aðra á burst, ok strengði þess heit, at engi maðr skyldi svá mikit hafa af gört við hann, ef á vald hans kæmi, at eigi skyldi kost eiga, at hafa dóm spekinga hans; hann skyldi ok friðheilagr vera fyrir hánum, ef hann bæri upp gátur þær, er konungr kynni eigi ór at leysa. En er menn freistuðu at bera upp gátur fyrir hánum, þá varð engi sú upp borin, er hann rèði eigi.
til hans, ok setti hánum dag, ella sagðisk konungr mundu 1) Ormarr, Froðmarr. — 2) ell. vandi. 3) indsat for Gestum blindi, som findes i begge membraner.— 4) Freyu. 5) Heiðrekr konungr lèt ala gölt mikinn; hann var svá mikill sem öldungar þeir er stœrstir eru, en syá fagr, at hvert hár þót í ór gulli vera. 6) til arbótár í upphafi mánaðar þess, er februarius heitir; þá skyldi blót hafa til farsældar. 31
láta koma menn til hans. Hánum þótti hvárrgi
góðr kostrinn,
því at hann vissi sik vanfœran at skipta orðum við konung; hánum þótti ok sín ván eigi góð, ef hann skyldi at hafa dóm spekinga, því at sakir váru nógar; veit hann ok, ef konungs menn koma til hans, at þat kostar líf hans. Síðan blótaði hann Óðin, ok bað hann fulltings, ok hèt hánum stórum gjöfum.
Gestr inn blindi. Þeir váru svá líkir, at hvárgan kenndi fyrir annan. Þeir skiptu klæðum, ok fór bóndi at hirða sik, enn allir hugðu þar vera bónda, er gestrinn var.
Konungr sá við hánum, ok þagði. Gestr mælti: „því em ek hèr kominn, herra, at ek vil sættask við yðr." Konungr spurði: „viltu hafa dóm spekinga?" Gestr mælti: „eru engar fleiri undanlausnir?" Konungr segir: „bera máttu upp gátur, skaltu lauss, ef ek sè eigi." Gestr svarar: „lítt er ek þar til fœrr, en harðr er á annat borð." Konungr mælti: „viltu heldr dóminn?" „Nei," segir hann, „heldr vil ek bera gáturnar upp." Konungr mælti: „þat er ok rètt en mikit liggr á; sigrar þú mik, þá skaltu eiga dóttur mína ok á þèr eigi þessa al varna, en úlíkr ertu til mikillar speki, en aldri varð þat enn, at ek sá eigi gátur þær, er fyrir mik váru upp hornar." Var síðan stóll settr undir Gest inn blinda, ok hugðu menn gott til, at heyra þar vitrlig orð. Þá mælti Gestr inn blindi:
1) Um daginn eptir görir Gestr ferð sina á konungs fund,
ok lèttir eigi fyrr enn hann kemr í Árheima; hann gengr í höllina.— 2)
gettu. — 3)
femill. — 4) temill.
32
l) semr. — 2) eu sumum vefsk tungu bragð. — 3) heiman ek
ferðaðisk. 4) lagðisk þú í forsœlu. — 5) ok kœldir svá varir þinar. 33
1) ok. 2) her og siden; derlings,
döglings,
34
1) höfut hans horfr í jörðu, en lauks blöðin
í lopt. 2) skildi skygnara ell. hvítara. 3) brúðir. — 4) hamri. — 5) er ker görði. —. 6) Uvis lœsemåde. 7) De prosaiske forklaringer have her blandt andet: þát eru æðar tvær þær er eggjum verpa; eggin eru ei gör með hamri nè höndum, en þjónustumeyjar báru ölit í eggskurminni; en svanr er fyri eyjar utan, örðigr sá, er þær gatu eggin við. 35
1) ok hvannarkálf á millum þeirra. — 2)moldbúa,
3) naðr. — 4) brimheiðar. — 5) ormr. 6) ok eru sextán saman. — 7) Andaðr. — 5) brúðir. 9) er sinn drottin vápnalausan vega. — 10) jarpari. 11) lífa. - 12) frýa 36
1) öskugrúa, 2) fárgjarni, fjárgjarni, fagrgjarni, fafurgjarni. 3) mikil. — 4) líðr mold yfir. 5) vötn ok veisur.—6) utan. 7) ok rennr sem hann má. 37
1) en bergr firum.
2) vetr. 38
1) eldis.
39
|
| HERVARAR SAGA | 41 |
|
öl þegjandi,
en œpanda ölker stóð. Heiðrekr konungr, hygg þú at gátu! Góð er gáta þín,
Gestr blindi, getit er þeirrar: grísar þegjandi gylti drukku, en hón rvtti af raun 1. Hverr byggir há fjöll?
hverr fellr í djúpa dali? hverr andalauss lifir? hverr æfa þegir? Heiðrekr konungr, hygg þú at gátu! Góð er gáta þín,
Gestr blindi, getit er þeirrar: hrafn byggir há fjöll, dögg fellr í djúpa dali, fiskr án anda í flóði lifir, en þjótandi fors þegir aldregi. |
Meyjar ek sá
moldu líkar, váru þeira at beðjum björg, svartar ok sámar í sólviðri, en þess atfegri, er færra of sèr2 Heiðrekr konungr, hygg þú at gátu! Góð er gáta þín,
Gestr blindi, getit er þeirrar: í ösku fólgnar, á arni fölnadar gaztu glœður sjá. Fjórir ganga,
fjórir hanga, tveir veg vísa, tveir hundum varða, einn eptir drallar 3 æfi daga. sá er jafnan saurugr. Heiðrekr konungr, hygg þú at gátu! Góð er gáta þín,
Gestr blindi, geíit er þeirrar: |
| 42 | HERVARAR SAGA |
|
kýr er þat dýra,
er þú knáttir sjá fjórum ganga fótum, fjórir hanga spenar, en horn hana vörðu, hali hèkk at baki. Sat ek á segli,
sák dauða menn blóðs 1 hold bera í bjork2 viðar. Heiðrekr konungr„ hygg þú aí gálu! Góð er gáta þín,
Gestr blindi, getit er þeirrar: saztu á arni 3, þar sástu val fljúga, sá bar æðarfugl sèr í klóm. Hvat er þat undra,
er ek úti sák fyri dellings durum? tíu hefir tungur, tuttugu augu, fjörutíu fóta, fram líðr sú vættr. |
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu! Vánum þykki mer þú nú
vitrari vera, ef sá ert, er segir, er þú gautar of gylti úti, þá er í garði gekk; var sú þá sundruð at vísis ráði, ok gekk hón með grísi níu. Hverìr eru þeir tveir,
er til þings fara, . þrjár hafa þeir sjónir saman, tíu fœtr ok tagl eitt báðir, ok líða svá lund yíir. Heiðrekr konungr, hygg þú at gátu! Góð er gáta þín,
Gestr blindi. getit er þeirrar: þat er Óðinn, þá er Sleipni ríðr fram, eitt á hann auga, en marr bæði, |
| HERVARAR SAGA | 43 |
|
dregr skeið fótum
drösull átta, Yggr 1 tveimr; hestr á hala einn. Seg þú mèr þat eina,
alls þú vera þykkir hverjum kóngi hyggnari 2: hvat mælti Oðinn í eyra Baldri, áðr hann var á bál borinn? Undr ok argskap
ok alla bleyði, skí ok skrípi ein, |
en engi veit þau orð þín?
utan þú sjálfr, ill vættr ok örm3! Brann skap konungi,
brá han n Tyrfingi, ok hugði at höggva Gest; en hann við brást i vals líki, ok forðaði svá fjörvi. Leitaði undan
á ljóra valr, en hilmir eptir hjó; vèli skar aptan, ok skemmdi fjaðrar, því berr hann stýfðan stert. |
| 44 | HERVARAR SAGA |
| HERVARAR SAGA | 45 |
Þess galdt hón gedda
fyri Grafár ósi,
er Heiðrekr var veginn
undir Hárvaðafjöllum.
Ár kváðu Humla
fyrir her ráða,
Gizurr Gautum,
Gotum Angantýrr,
Valdar Donum,
en Völum Kjár2.
Álfrekr 3 inn frækni
Enskri þjóðu.
| 46 | HERVARAR SAGA |
Hlöðr var þar borinn
í Húnalandi 1
saxi ok með sverði,
síðri brynju,
hjálmi hringreifðum,
hvössum mæki,
mari vel tömum,
á mörk inni helgu.
Hlöðr reið austan,
Heiðreks arfi 2,
kom at garði þar,
er Gotar byggja
á Árheima,
arfs at kveðja;
þar drakk Angantýrr
erfi Heiðreks kóngs.
Segg fann hann úti
fyri sal háfum,
ok síðförlan
síðan kvaddi:
| HERVARAR SAGA | 47 |
inn gakktu, seggr,
í sal háfan,
bið mer Angantýr
andspjöll bera.
Her er Hlöðr kominn,
Heiðreks arfþegi,
bróðir þinn
inn beðskammi 1;
mikill er sá mjök
á mars baki,
vill nú þjóðann
við þik tala.
Rymr var í ranni,
risu með goðum2,
vildi hverr heyra
hvat sem Hlöðr mælti,
ok þat er Angantýrr
andsvör veitti.
| 48 | HERVARAR SAGA |
|
Hafa vil ek hálft allt,
þat er Heiðrekr átti, kú ok af kálfi, kvern þjótandi; al ok af oddi, einnig skatti, þý ok af þræli ok þeirra barni, hrís þat it mœra 1, er Myrkviðr heitir, gröf þá ina góðu 2, er stendr á götu þjóða 3, stein þann inn meira 4, er stendr á stöðum Dampar 5, hálfar herborgir, er Heiðrekr átti, lýði, lönð, ok ljósa bauga. Þá sagði Angantýrr: „eigi Bresta mun fyrr, bróðir,
lind in blikhvíta 6,
|
ok kaldr geirr
koma vid randir 7, ok margr gumi í gras hníga, áðr ek mun Humlung hálfan láta eðr Tyrfing í tvau deila8. Ek mun bjóða þèr
bjartar veigar9, fè ok fjöld meiðma, sem framast tíðir; tólf hundrut gef ek þèr manna 10, tólfhundrut gef ek þèr skálka, þeirra er skjöld bera. Manni gef ek hverjum margt at þiggja, annat œðra, enn hann á nýði11; mey gef ek hverjum manni at þiggja; meyju spenni ek hverri men at hálsi. |
| HERVARAR SAGA | 49 |
Mun ek þik sitjanda
silfrí mæla 1,
en ganganda þik
gulli steypa,
svá á vegu alla
velti baugar;
þriðjung Goðþjóðar,
því skaltu ráða.
Þetta er þiggjanda
þýjar barni,
barni þýja,
ok þótt sè borinn konungr;
þá hornungr
á haugi sat,
er öðlingr
arfi skipti.
Sitja skulum vèr í vetr
ok sælliga lifa.
| 50 | HERVARAR SAGA |
drekka ok dœma
dýrar veigar,
kenna Húnum
vápn at búa,
þau er djarfliga
skulum fram bera.
Vel skulum þèr. Hlöðr,
herlið búa,
ok ramligar 1
hildir heyja.
með tólf vetra mengi
ok tvævetrum fola,
svá skal Húna
her um safna.
| HERVARAR SAGA | 51 |
Skal ek víst ríða,
ok 1 rönd bera
Gauta þjóðum 2
gunni at heyja.
Sunnan em ek kominn,
at segja spjöll þessi:
| 52 | HERVARAR SAGA |
sviðin er öll
Myrkviðar heiði,
drifin öll Goðþjóð
gumna blóði.
Mey veit ek
Heiðreks dóttur,
systur þína,
signa til jarðar;
hafa Húnar
han a fellda
ok marga aðra
yðra þegna;
lèttari görðisk 1 ?
hón á hauðri 2
enn við biðil rœða,
eða í bekk at fara
at brúðargangi.
Mjök váru vèr margir,
er vèr mjöð drukkum,
nú eru vèr færri,
er vèr fleiri skyldum;
sè ek eigi þann
í mínu liði,
þótt ek biði
ok baugum kaupi,
| HERVARAR SAGA | 53 |
er muni ríða,
ok rönd bera,
ok þeirra Húna
herlið finna 1.
Ek mun þar einskis
eyris krefja,
nè skuldanda
skarfs ór gulli 2;
þó mun ek ríða,
ok rönd bera,
Húna þjóðum
gunni at bjóða.
Hvar skal ek Húnum
hervíg kenna?
Kenndu á Dyngju 3
ok á Dúnheiði,
ok á þeim öllum
Jösur-fjöllum 4;
báru opt Gotar
ok geir háðu5,
ok fagran sigr
frægir unnu.
| 54 | HERVARAR SAGA |
Felmtr er yðarr fylkir,
feigr er yðarr vísir,
grœfr 1 yðarr gunnfáni2,
gramr er yðr Oðinn.
Býð ek yðr at Dyngju
ok á Dúnheiði,
orrustu undir
Jösurfjöllum;
hræsi yðr
at há hverju,
ok láti svá Óðinn
flein fljúga,
sem ek fyrir mæli.
Taki þèr Gizur,
mann Angantýrs,
kominn af Árheimum !
Eigi skulum
árum spilla
þeim er fara
einir saman.
| HERVARAR SAGA | 55 |
Mikit er
mengi þeirra:
sex ein eru
seggja fylki 1,
í fylki hverju
fimm þúsundir,
í þúsund hverri
þrettán hundrut,
í hundraði hverju
halir fjórtaldir 2.
| 56 | HERVARAR SAGA |
Bauð ek þèr, bróðir,
basmir úskerðar 1,
fe ok fjöld meiðma,
sem þik fremst 2 tíddi;
nú hefir þú hvárki
hildar at gjöldum
ljósa bauga
nè land ekki.
Böl vat er okkr, bróðir,
bani em ek þinn orðinn;
þat mun enn uppi,
illr er dómr norna.
| HERVARAR SAGA | 57 |
| 58 | HERVARAR SAGA |
| HERVARAR SAGA | 59 |
| 60 | HERVARAR SAGA |
| HERVARAR SAGA | 61 |
| 62 | HERVARAR SAGA |
| HERVARAR SAGA | 63 |
| 64 | HERVARAR SAGA |
|
Ek uran hirða
ok í hönd nema hvassan mæki, er mik hafa látit; |
uggi ek eigi þat,
úlfa greinir, hvat synir mínir síðan telja. |
|
Hvat er þat undra,
er ek úti sá fyri döglings durum? Hvítir fljúgendr hellu ljósta, en svartir í sand grafask. Heiðrekr konungr (o. s. v.) gáturnar, en þat er hagl ok regn, því at hagli lýstr á stræti, en |
regndropar sökkvask í sand ok
sœkja í jörð. Svartan gölt ek sá
í sauri vaða, ok reis hánum ei bust á baki. Heiðrekr konungr (o. s. v.) dýfill, ok er nú margt til tínt, er torfdýflar eru ríkra manna spurningar.
|
| HERVARAR SAGA | 65 |
|
Hvat er þat undra (o. s. v.)
Úvarliga flýgr, armloð gellr, |
harðar eru hilmi.
Heiðrekr konungr (o. s. v.) segir konungr. |
|
Hvat er þat er lýdum lýsir,
en logi gleypir, ok keppask um þat vargar ávallt. Heiðrekr konungr (o. s. v.). |
hón lýsir lönd öll.ok skínn yfir alla menn, en Skalli ok Hatti heita vargar, þat eru úlfar; er annarr þeirra fram fyri, en an- narr eptir sólu. |
|
kvað: Heill kom þú, Hlöðr,
Heiðreks föðurs, bróðir minn, gakk. á bekk at sitja! drekkum Heiðreks hallarveiga, föður okkar fyrst r manna. |
vin ok mjöð
hvárt þèr valdara þykkir. Til annars vèr
hingat fórum, enn öl at drekka; þiggia af þjóðan þínar veigar, nema ek hálft hafi þat er Heiðrekr átti (o. s v) |
| 66 | HERVARAR SAGA |
|
← Foreword(Danish) | TOC |
Danish trans. → |
|---|